راه سازی چیست ؟

راه سازی یکی از فرآیندهای پیچیده مهندسی است که در آن با ایجاد بستر مناسب و مقاوم، موانع جغرافیایی را کنار می‌زنند تا مسیرهای مناسب برای عبور خودروها و افراد پیاده فراهم شود. هدف از راهسازی ، ایجاد سطوحی صاف و هموار است که بتوان از آن‌ها به راحتی استفاده کرد و به مقصد رسید. در مراحل جاده سازی ، پیروی از هنجارها و قوانین ترافیکی بسیار مهم است.

مراحل راه سازی شامل تنظیمات ابتدایی، زیرسازی و سنگفرش ‌سازی یا روسازی است. در تنظیمات ابتدایی، برنامه ‌ریزی اولیه، ارزیابی محیطی و مذاکرات با مراجع مربوطه انجام می‌شود.

زیرسازی جاده سازی شامل عملیاتی مانند خاک ‌برداری، پیکربندی سطح و ایجاد بستر مقاوم برای جاده است. سنگفرش ‌سازی یا روسازی نیز شامل اعمال آسفالت یا بتن به سطح جاده است که تأمین صافی و همواری برای تردد را فراهم می‌کند

 

مراحل انجام پروژه راه سازی مدرن

راه سازی در قم یکی از پروژه‌های مهم است که نقش حیاتی در توسعه اقتصادی و اجتماعی این منطقه دارد. راهسازی ، بهبود دسترسی به مکان‌ هایی مانند محل کار، مراکز خرید، مدارس و بیمارستان‌ ها را تسهیل می‌کند و زمان رسیدن به این مکان‌ها را کاهش می‌دهد.

این پروژه‌ ها، از مراحل ابتدایی تا سنگفرش‌سازی ، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و اجرای مراحل متعدد هستند.

 

اهمیت راه سازی

اهمیت راهسازی در جامعه بسیار زیاد است. این فرآیند، یکی از زیرساخت‌های حیاتی برای توسعه اقتصادی، ارتباطات و تجارت بین مناطق است. راه سازی باعث کاهش هزینه‌های حمل و نقل و افزایش امنیت جاده‌ای می‌شود. راه‌های بهبود یافته و جاده‌های جدید، امکان دسترسی آسان و سریع به مکان‌های مختلف را فراهم می‌کنند و بهبود کیفیت زندگی افراد را نیز به همراه دارند.

مزایای دیگر آن شامل افزایش توانایی حمل و نقل کالا و افراد، کاهش ترافیک و افزایش ایمنی جاده‌ای است. همچنین، راهسازی نقش مهمی در توسعه صنایع، گردشگری و ایجاد اشتغال دارد و بهبود وضعیت اقتصادی کشور را به دنبال دارد. در مراحل جاده سازی ، از تنظیمات ابتدایی تا روسازی، نیاز به دقت و تخصص بالاست. استفاده از تکنولوژی‌های مدرن و مواد با کیفیت در این مراحل، موجب افزایش دوام و کارایی جاده‌ها می‌شود.

به طور کلی، جاده سازی به عنوان یکی از عوامل اصلی توسعه شهری و اقتصادی، نقش بسیار مهم و ضروری در بهبود کیفیت زندگی و توسعه اقتصادی کشور دارد. اجرای صحیح و به موقع پروژه‌های راه سازی می‌تواند تغییرات بزرگی در جوامع به وجود آورد و مسیر پیشرفت و توسعه را هموار کند.

 

مراحل انجام راه سازی

راه سازی را را می توان با سه فرآیند توصیف کرد:

  • تنظیم
  • زیرسازی
  • روسازی

تنظیم

در فرآیند راه سازی، یکی از روش‌های معمول برای تنظیم و کنترل ارتفاع سطح‌ها، روش صفحه نمایه است. در این روش، تابلوهایی با ارتفاع 1 متر بالاتر از سطح ساخت و ساز، در امتداد خطوط پیشنهادی جاده قرار می‌گیرند و با استفاده از پروفیل‌های با ارتفاع ثابت، سطوح حفاری شده کنترل می‌شوند.

برای کنترل سطوح حفر شده بین این صفحات نمایه، از پروفیل‌های با ارتفاع ثابت استفاده می‌شود و با قرار دادن مسافر در خط دید بین دو سطح، می‌توان به راحتی تشخیص داد که آیا حفاری برای اصلاح سطوح انجام شده است یا خیر.

راهسازی در این روش، سطح هر صفحه پروفیل با استفاده از یک سطح خط کنترل می‌شود که یک سطح روح کوتاه است که از یک رشته نایلون آویزان است. اپراتور خط، رشته را به سمت بالا یا پایین حرکت می‌دهد تا زمانی که حباب متمرکز شود.

 

زیرسازی

در راه سازی، انجام کارهای خاکی از جمله کارهای اصلی محسوب می‌شود. این کار شامل حذف لایه‌های زیری خاک به همراه پوشش گیاهی، خاکبرداری و درجه بندی منطقه به سطح تشکیل است.

معمولاً این کار با استفاده از بیل تراکتور، گریدر یا بولدوزر انجام می‌شود. قبل از آغاز کار خاکبرداری، ضروری است که مقاومت زیربنای جاده مورد آزمایش قرار گیرد.

بیشتر کارهای زیرسازی با استفاده از خاکبرداری و خاکریزی انجام می‌شود و باید نوع خاکریزی نه تنها از نظر ویژگی‌های فیزیکی آن، بلکه از نظر شرایط استفاده و روش‌های فشرده‌سازی مورد بررسی قرار گیرد.

 

روسازی

در راه سازی پس از آماده‌سازی زیرساخت و نصب سیستم‌های زهکشی یا دفن، می‌توان به عملیات روسازی پرداخت. روسازی می‌تواند در دو حالت انعطاف‌پذیر یا سفت و سخت انجام شود.

هر کدام از این روش‌ها ویژگی‌ها و مزایا و معایب خاص خود را دارند که بسته به نیازهای خاص هر پروژه انتخاب می‌شوند.روسازی‌های سفت و سخت دارای هزینه‌های نگهداری کمتر، عمر طولانی‌تر و مقاومت خمشی بیشتر هستند.

در راهسازی روش‌های انعطاف‌پذیر هزینه ساخت کمتری دارند و توانایی بیشتری در انبساط و انقباض با تغییرات دما دارند و به اتصالات انبساطی کمتری نیاز دارند.

 

نقشه توپوگرافی برای راهسازی

در ابتدای مسیر راه سازی شروع به تهیه یک نقشه توپوگرافی برای ناحیه جاده می‌کنید که مشخصات فیزیکی زمین را شامل می‌شود. این نقشه باید حتماً دارای منحنی‌های میزان باشد. باید مشخصات زمینی برای ساخت جاده را تعیین کنید. می‌توانید به صورت دشتی، تپه‌ماهوری یا کوهستانی اقدام کنید.

سپس مشخصات مربوط به جاده را مانند تعداد خطوط عبور در مسیر رفت و برگشت و درجه راه را مشخص کنید. همچنین سرعت طرح و حداقل و حداکثر شیب مجازی جاده را نیز باید مشخص کنید.

پرگار زنی

در زمینه راه سازی، پرگار زنی راه را انجام می‌دهید؛ شعاع مناسب برای دایره‌هایی که از ابتدای جاده تا انتهای آن رسم می‌شود را محاسبه کرده و آنها را به گونه‌ای که کل مسیر را پوشش دهند، رسم می‌کنید.

خطوط شکسته در راه سازی

خطوط شکسته را مشخص می‌کنید؛ برای این کار، باید به مواردی مانند تعداد شکستگی‌ها و انحناهای کمینه جاده توجه کنید. همچنین قوس‌های قائم مسیر را طراحی کنید.

ترسیم خط پروژه

پروفیل طولی و خط پروژه را رسم کنید؛ پروفیل طولی شامل فاصله از ابتدای جاده و ارتفاع نقاط زمین است. برای رسم خط پروژه از مقدار شیب طولی استفاده کنید.

روسازی جاده

به روسازی جاده و ترافیک می‌پردازید؛ این بخش از راه سازی با هدف افزایش مقاومت زمین در برابر فشاری که از سمت لاستیک ماشین بر آن وارد می‌شود، انجام می‌شود.

ترسیم نقاشی عرضی برای راه سازی

نقاط عرضی را رسم می‌کنید؛ برای این کار به مقاطع عرضی بر اساس ارتفاع نقاط و اختلاف ارتفاع بین نقاط میانی جاده با خط پروژه توجه کنید.

 

مرحله آخر

در این مرحله از راه سازی باید مقدار خاکبرداری و خاکریزی برای سطوحی که بالاتر از سطح نرمال زمین هستند و مقدار خاک ریزی برای سطوحی که پایین تر از سطح نرمال زمین هستند، مشخص شود.

همچنین در این مراحل، بین منحنی بروکنر و خط اساسحله، جدولی مربوط به عملیات خاکی باید تهیه شود که شامل مقادیر خاکبرداری و خاکریزی باشد.

منحنی بروکنر بر اساس جدول عملیات خاکی که تهیه شده، رسم می‌شود. این منحنی بر اساس حجم‌های مشخص شده در جدول عملیات خاکی و فاصله بین ایستگاه‌ها از مبدا تعیین می‌شود.

در مرحله آخر راه سازی عزم حمل (مس) باید محاسبه شود که در واقع مقدار خاکی است که باید از یک مکان به مکان دیگر منتقل شود.

 

راهنمای اجرای راه سازی

انجام پروژه‌های راه‌ سازی بر اساس نکات اجرایی صورت می‌گیرد که در واقع مسیر عملکرد را تعیین می‌کنند. این نکات اجرایی، بسیار بیشتر از آنچه که در این مقاله آورده شده است، می‌باشند و در چندین فاز مختلف مورد بررسی قرار می‌گیرند. در اینجا، تنها فازهای مختلف این نکات را معرفی می‌کنیم.

۱. فاز مسیریابی: در این فاز، مطالعات مربوط به مسیریابی انجام می‌شود تا به بهترین مسیر برای ساخت جاده برسیم.

۲. فاز تهیه نقشه‌های اجرایی: پس از مسیریابی، نقشه‌های اجرایی جاده طراحی می‌شوند که جزئیات اجرایی را شامل می‌شوند.

۳. فاز اجرا: در این مرحله، عملیات ساخت و اجرای جاده بر اساس نقشه‌های طراحی انجام می‌شود.

۴. فاز ایجاد روسازی با پارامترهای فرضی: پس از اجرا، جاده با پارامترهای فرضی ایجاد می‌شود تا از کیفیت و ماندگاری آن اطمینان حاصل شود.

۵. فاز تأثیر عوامل جوی در راه ‌سازی : در این مرحله، تأثیرات عوامل جوی بر روند و کیفیت ساخت جاده بررسی می‌شود و اقدامات لازم برای مقابله با آن‌ها انجام می‌شود.

 

تاریخچه راه سازی در ایران و جهان

بیش از ۴۰۰۰ سال قبل از میلاد، روش‌های راه سازی تغییرات فراوانی را تجربه کرده‌اند. ابتدا، جاده‌ها به عنوان مسیرهایی برای عبور و مرور حیوانات شکل گرفته و سپس توسط انسان‌ها به کمک ساختارهای دیگر تکمیل شدند.

نشانه‌های اولیه جاده‌سازی توسط انسان‌ها به حدود ۴۰۰۰ سال قبل از میلاد برمی‌گردد. این نشانه‌ها شامل خیابان‌های سنگ‌فرش شده در اور عراق امروزی و جاده‌های چوبی در باتلاقی در گلاستونبری انگلستان است که امروزه همچنان باقی مانده‌اند.

تقریباً در همان زمان، مینوی‌ها در جزیره کرت، جاده‌ای به طول ۳۰ مایل از گورتینا در ساحل جنوبی به کنوسوس در ساحل شمالی احداث کردند. این جاده که از لایه‌های سنگی ساخته شده بود، قدیمی‌ترین جاده سنگ‌فرشی موجود است و به نظر می‌رسد مرکز جاده برای تردد پیاده‌ها و لبه‌ها برای تردد حیوانات و گاری‌ها استفاده می‌شده است.

در مورد تاریخچه راه سازی در ایران باید بگوییم که اولین جاده طولانی در جهان در این منطقه ساخته شد. این جاده مسیری به طول ۱۵۰۰ مایل بین خلیج فارس و دریای مدیترانه بود که حدود ۳۵۰۰ سال قبل از میلاد ساخته شد.

 

انواع ماشین آلات در راه سازی

تراکتور، ابزار حیاتی در صنعت راه ‌سازی و ساختمان‌سازی است که به طور گسترده ای کاربردهای مختلفی دارد. هدف اصلی آن، جابه‌جایی و کشیدن انواع بارهاست و می‌توان به آن انواع مکانیزم‌های مختلفی را اضافه کرد.

تراکتورها از موتورهای دیزل با توربوشارژ برای قدرت‌گرفتن استفاده می‌کنند و دارای گیربکس‌های استاندارد و دنده‌های اتوماتیک می‌باشند.

کنترل آنها نیز معمولاً به صورت هیدرولیک و با دنده‌های اتوماتیک انجام می‌شود. تراکتورها به دو نوع چرخ زنجیری و چرخ لاستیکی تقسیم می‌شوند.

 

بالا بردن ایمنی جاده با اقدامات ماشینی

استفاده از ماشین‌آلات مختلف برای هر یک از مراحل راه ‌سازی، یکی از راه‌حل‌های اساسی برای جلوگیری از تصادفات در این حوزه و ایجاد ایمنی لازم است. زیرا طراحی و فناوری مورد استفاده در ساخت این ادوات و ماشین‌آلات با تکنولوژی روز دنیا انجام شده است.

همچنین، اتصال پیوستهای یا ادوات به ماشین‌آلات راه ‌سازی باعث می‌شود که عملیات راه‌سازی به صورت منظم‌تر و با دقت بیشتری انجام شود، که در نهایت منجر به کاهش خطای انسانی می‌شود.

نکته قابل توجه این است که برای ذینفعان صنعت راه‌سازی، استفاده از دستگاه‌های پیشرفته بر روی ماشین‌های راهسازی بسیار اهمیت دارد و از آن استقبال می‌شود.

زیرا استفاده از این دستگاه‌های یدک کش نقش حیاتی در جلوگیری از حوادث و رخدادهای ناخواسته در پروژه‌های ساختمانی و عملیات راه ‌سازی دارد.

 

انواع راه‌ها در پروژه راه سازی

راه سازی آزاد راه: مسیری که هیچگونه مانعی در جلوی حرکت وسایل نقلیه وجود ندارد. این مسیرها دارای حداقل چهار خط روسری و میان‌راه‌هایی هستند که بدون هیچ تقاطعی ادامه می‌یابند.

راه سازی بزرگ راه: این مسیرها دارای حداقل چهار خط روسری هستند و حداقل یک تقاطع ترافیکی را دارند و فواصل بین آنها حداقل دو کیلومتر است.

 

مراحل عملیات حمل و نقل و راه سازی

در مرحله اول عملیات حمل و نقل و راه سازی ابتدا مهندس عملیات حمل و نقل یا راهسازی باید یک نقشه توپوگرافی را که ویژگی‌های فیزیکی زمین را برای ناحیه جاده شامل می‌شود، تهیه کند.

سپس باید مشخصات زمینی که جاده بر آن ساخته می‌شود مشخص شود و نوع زمین برای ساخت جاده تعیین گردد، می‌تواند دشتی، کوهستانی یا تپه‌مانند باشد.

در این مرحله باید مشخصات جاده مانند تعداد خطوط عبور در مسیر رفت و برگشت و سرعت طرح و حداقل و حداکثر شیب مجازی مشخص شود.

مرحله دوم عملیات راه سازی و حمل و نقل: در این مرحله، پرگارزنی جاده باید انجام شود. ابتدا باید شعاع مناسبی برای جاده محاسبه شود و سپس مهندسین پروژه راهسازی باید دایره‌هایی با شعاع محاسبه شده رسم کنند تا کل مسیر را پوشش دهند.

مرحله سوم عملیات راه سازی و حمل و نقل: در این مرحله باید خطوط شکسته جاده مشخص شوند. برای این کار نیاز است که مسیر بهینه‌ای برای جاده در نظر گرفته شود که شامل تعداد کمتری از شکستگی‌ها و انحناهای کمینه باشد. همچنین قوس‌های قائم مسیر را طراحی کنید تا خطوط شکسته بهینه را در نظر بگیرید.

 

اصطلاحات رایج در راه سازی

راه سازی یک فرآیند پیچیده است که شامل انجام مراحل مختلفی می‌شود. از جمله این مراحل می‌توان به ایجاد پله در کف خاکریزهای ناهموار، بازگشایی مسیر جریان آب در ورودی یا خروجی یک پل، و تمیز کردن و باز کردن و برداشتن گل و لای از پل موجود اشاره کرد.

یکی از اجزاء اساسی در راهسازی، راکفیل (سنگریزی) است که برای بستر روسازی استفاده می‌شود. این خاکریزی باید حداقل بیش از ۳۰٪ مخلوط سنگی با دانه‌های بزرگتر از ۶ اینچ داشته باشد و می‌تواند در لایه‌های ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر استفاده شود.

همچنین، در راه سازی از موادی مانند سیل کت استفاده می‌شود که به عنوان یک نوع آسفالت حفاظتی بکار می‌رود و جلوی نفوذ نزولات جوی نظیر برف و باران را می‌گیرد. یکی دیگر از مراحل مهم راهسازی، واریانت است که تغییراتی در نقشه مسیر راه به دلیل موارد مختلف ایجاد می‌کند.

 

از جمله اقداماتی که در راه سازی انجام می‌شود، پریمکت نیز است که به منظور آماده کردن سطح راه شنی جهت بخش قشر آسفالت انجام می‌شود. به طور کلی، راهسازی یک فرآیند چندگانه است که نیازمند استفاده از تکنولوژی‌های مدرن و روش‌های موثر است تا بهترین نتیجه را برای ساخت و نگهداری از جاده‌ها و سازه‌های راه سازی به دست آورد.